Εισαγωγή
Η αυγή της 21ης Ιουλίου 1943 βρήκε το ελληνικό αντιτορπιλικό ΑΔΡΙΑΣ να εισέρχεται στον όρμο της Αυγούστας, στη νοτιοανατολική Σικελία.
Του Ηρακλή Καλογεράκη Αντιναυάρχου (ε.α.) Π.Ν. Ιστορικού Ερευνητή
Είχε μόλις εξέλθει νικητής από μία από τις σφοδρότερες νυχτερινές ναυμαχίες που έδωσε ποτέ το Βασιλικό Ελληνικό Ναυτικό κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το πλήρωμα μετρούσε τις ζημιές και τους τραυματίες. Ανάμεσά τους βρισκόταν ένας δεκαεννιάχρονος ναύτης από το μικρό νησί του Αγκιστρίου, ο Δίοπος Αντώνης Αντωνίου.
Ο Αντωνίου, λίγες ώρες νωρίτερα, πολεμώντας στη θέση του σκοπευτή του τετράκαννου αντιαεροπορικού πυροβόλου Pom-Pom, είχε τραυματιστεί σοβαρά.
Ο Δίοπος Αντώνιος Αντωνίου του Ηλία γεννήθηκε το 1924 στο Αγκίστρι της Αίγινας. Με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, το φθινόπωρο του 1940, παρά το νεαρό της ηλικίας του γιατί ήταν μόλις δεκαέξι ετών, κατατάχθηκε εθελοντικά στο Βασιλικό Ελληνικό Ναυτικό, αποφασισμένος να συμμετάσχει στον αγώνα για την πατρίδα.
Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τις γερμανικές δυνάμεις τον Απρίλιο του 1941, ο Δίοπος Αντωνίου που υπηρετούσε στο Αντιτορπιλικό Σπέτσαι, ακολούθησε, μαζί με τα άλλα αξιόμαχα πλοία του Στόλου, τη μεγάλη έξοδο προς την Αλεξάνδρεια. Τα πλοία μας και τα πληρώματα τους, δεν εγκατέλειψαν την Ελλάδα για να σωθούν. Έφυγαν για να συνεχίσουν τον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων, αφήνοντας πίσω οικογένειες, σπίτια και μια πατρίδα που βρισκόταν πλέον υπό κατοχή. Ανάμεσά τους ήταν και ο νεαρός Αντώνης Αντωνίου.
Ο Αντωνίου, το καλοκαίρι του 1942 μετατέθηκε στο νεοπαραληφθέν αντιτορπιλικό ΑΔΡΙΑΣ, το οποίο είχε παραχωρηθεί από το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό στο Ελληνικό και η ύψωση της ελληνικής σημαίας έγινε στις 20 Ιουλίου 1942. Κυβερνήτης του ο τότε Αντιπλοίαρχος Ιωάννης Τούμπας.
Ένα χρόνο μετά, το πλοίο επέστρεφε στην Αυγούστα από μια επιτυχημένη αποστολή με αρκετούς τραυματίες για τους οποίους ο κυβερνήτης, είχε ήδη δώσει εντολή οι σοβαρότερα τραυματισμένοι, να μεταφερθούν αμέσως στο βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο της Αυγούστας. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Αντωνίου. Μαζί τους στάλθηκε, με ειδική διαταγή του κυβερνήτη, ο Δίοπος τηλεγραφητής Μέτων Αζορίας, ο οποίος γνώριζε άριστα αραβικά, αγγλικά και γαλλικά και θα μπορούσε να συνεννοηθεί με το βρετανικό ιατρικό προσωπικό.
Ο Αζορίας δεν γνώριζε τότε ότι η αποστολή που του είχε ανατεθεί δεν ήταν μόνο να συνοδεύσει τους τραυματίες στο νοσοκομείο. Έμελλε να γίνει ο τελευταίος Έλληνας που θα στεκόταν δίπλα στον Αντωνίου, ο άνθρωπος που θα κρατούσε το χέρι του στις τελευταίες στιγμές της ζωής του και εκείνος που λίγες ώρες αργότερα θα τον αποχαιρετούσε για πάντα, μόνος, σε μια ξένη γη.
Η ιστορία του Αντώνη Αντωνίου είναι η ιστορία ενός νεαρού Έλληνα που πολέμησε με γενναιότητα, αλλά και η ιστορία μιας φιλίας, μιας υπόσχεσης και μιας μνήμης που δεν χάθηκε ποτέ.
Για περισσότερα από ογδόντα χρόνια, οι τελευταίες ώρες της ζωής του ήταν γνωστές μόνο μέσα από σύντομες αναφορές. Σήμερα, χάρη στη μαρτυρία του ανθρώπου που τον συνόδευσε μέχρι το τέλος, μπορούμε να τις ανασυνθέσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια και, κυρίως, με τον σεβασμό που τους αξίζει.
- Ένας νέος από το Αγκίστρι
«Ο Αντωνάκης», όπως τον αποκαλούσαν οι συμπολεμιστές του, ήταν μόλις δεκαεννιά ετών. Γεννημένος στο μικρό νησί του Αγκιστρίου, δυτικά της Αίγινας, μεγάλωσε σε μια οικογένεια που γνώριζε καλά τη θάλασσα και τις δυσκολίες της ζωής. Όπως χιλιάδες νέοι της γενιάς του, βρέθηκε πολύ νωρίς αντιμέτωπος με τον πόλεμο.
Μετά την κατάρρευση της Ελλάδας το 1941, το Βασιλικό Ελληνικό Ναυτικό όπως προαναφέραμε, συνέχισε τον αγώνα από τη Μέση Ανατολή στο πλευρό των Συμμάχων. Μαζί του ήταν και ο νεαρός Δίοπος πυροβολητής Αντώνης Αντωνίου.
Η εκπαίδευση ήταν απαιτητική και εν μέσω πολεμικών αποστολών. Όμως ο νεαρός Αντωνίου γρήγορα ξεχώρισε για τη σοβαρότητα, τη φιλοτιμία και τη διάθεσή του να μάθει. Για το λόγο αυτό και επελέγη για να τοποθετηθεί στο νεότευκτο αντιτορπιλικό ΑΔΡΙΑΣ, ένα από τα πλέον σύγχρονα πλοία του ελληνικού στόλου, όπου επάνδρωνε τη θέση του σκοπευτή στο τετράκαννο αντιαεροπορικό πυροβόλο Pom-Pom.
Ήταν ο νεότερος σε ηλικία άνδρας του πληρώματος, όμως οι μεγαλύτεροι τον αντιμετώπιζαν σαν μικρότερο αδελφό. Γι’ αυτό και όλοι τον φώναζαν απλά «Αντωνάκη».
Κανείς τους δεν μπορούσε να φανταστεί ότι λίγους μήνες αργότερα, σε μια σκοτεινή θάλασσα έξω από την Αυγούστα της Σικελίας, ο νεαρός αυτός ναύτης θα έδινε την τελευταία μάχη της ζωής του.
- Η νύχτα της 20ής Ιουλίου
Το βράδυ της 20ής Ιουλίου 1943 ο ΑΔΡΙΑΣ, έχοντας υπό τας διαταγάς του το βρετανικό αντιτορπιλικό HMS QUANTOCK, περιπολούσε έξω από την Αυγούστα της Σικελίας.
Οι Συμμαχικές δυνάμεις είχαν αποβιβαστεί λίγες ημέρες νωρίτερα και η περιοχή αποτελούσε πλέον ένα από τα σημαντικότερα θέατρα επιχειρήσεων της Μεσογείου.
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, μέσα στο σκοτάδι, εντοπίστηκαν εχθρικές τορπιλάκατοι που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν αιφνιδιαστικά τα συμμαχικά πλοία. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα τα δύο αντιτορπιλικά ανέλαβαν επιθετική δράση και η θάλασσα φωτίστηκε από τις λάμψεις των πυροβόλων.
Ο Αντωνίου βρισκόταν στη θέση του σκοπευτή του τετράκαννου Pom-Pom. Το συγκεκριμένο πυροβόλο, σχεδιασμένο κυρίως για αντιαεροπορική άμυνα, χρησιμοποιήθηκε εκείνη τη νύχτα εναντίον των ταχύπλοων εχθρικών σκαφών που ελίσσονταν με μεγάλη ταχύτητα μέσα στο σκοτάδι.
Η μάχη εξελίχθηκε σε εξαιρετικά μικρές αποστάσεις. Τα ίχνη των βλημάτων διέσχιζαν το σκοτάδι, οι εκρήξεις διαδέχονταν η μία την άλλη και οι συνεχείς ελιγμοί των πλοίων δεν άφηναν κανένα περιθώριο για λάθος.
Κάποια στιγμή, ένα εχθρικό βλήμα ή θραύσμα, χτύπησε τη θέση του Pom-Pom. Ο Δίοπος Αντωνίου τραυματίστηκε βαρύτατα, χάνοντας το δεξί του πόδι. Παρά το σοκ και τον τραυματισμό του, το πυροβόλο δεν σίγησε. Τη θέση του πήρε αμέσως ο ήδη τραυματισμένος επικεφαλής της ομοχειρίας, Αρχικελευστής Τσακωνίτης, ο οποίος συνέχισε να βάλλει μέχρι το τέλος της συμπλοκής.
- Το τελευταίο ταξίδι
Η ναυμαχία είχε πλέον τελειώσει. Ύστερα από σχεδόν μισή ώρα σκληρής νυχτερινής σύγκρουσης, ο ΑΔΡΙΑΣ και το βρετανικό αντιτορπιλικό HMS QUANTOCK είχαν αποκρούσει την αιφνιδιαστική επίθεση των εχθρικών τορπιλακάτων και επέστρεφαν στον όρμο της Αυγούστας.
Πίσω τους έμενε μια θάλασσα φωτισμένη από εκρήξεις, καπνούς και φλεγόμενα σκάφη. Πάνω στο κατάστρωμα, όμως, η μάχη συνεχιζόταν με έναν διαφορετικό τρόπο. Οι τραυματιοφορείς και ο ιατρός του πλοίου έδιναν τώρα τη δική τους μάχη για να σώσουν τους βαριά τραυματισμένους.
Ο Έφεδρος Σημαιοφόρος Ιατρός Ιωάννης Πατεράκης, αφού εξέτασε τους 18 τραυματίες, διαπίστωσε ότι ορισμένοι χρειάζονταν άμεση χειρουργική αντιμετώπιση, αδύνατη πλέον να πραγματοποιηθεί στο πλοίο. Ανάμεσά τους ήταν και ο δεκαεννιάχρονος Δίοπος Αντώνης Αντωνίου, ο οποίος είχε ακρωτηριαστεί στο δεξί πόδι και είχε χάσει πολύ αίμα. Ο Πατεράκης εισηγήθηκε στον κυβερνήτη, Αντιπλοίαρχο Ιωάννη Τούμπα, την άμεση διακομιδή των οκτώ από αυτούς στο βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο εκστρατείας που λειτουργούσε στην Αυγούστα.
Λίγο μετά τις έξι το πρωί, ο ΑΔΡΙΑΣ κατέπλευσε στον όρμο της Αυγούστας και αγκυροβόλησε. Ένα μικρό αποβατικό προσέγγισε το αντιτορπιλικό για να παραλάβει τους τραυματίες.
Με διαταγή του κυβερνήτη, συνοδός των τραυματιών επιπλέον του ιατρού, ορίστηκε ο Δίοπος τηλεγραφητής Μέτων Αζορίας. Η άριστη γνώση της αραβικής, αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας τού επέτρεπε να επικοινωνεί με τους Βρετανούς ιατρούς και να βοηθά τους Έλληνες τραυματίες σε μια δύσκολη στιγμή, μακριά από το πλοίο τους.
Στην κλίμακα του πλοίου περίμενε ο ίδιος ο κυβερνήτης. Δεν επρόκειτο για μια τυπική επιθεώρηση. Ήθελε να αποχαιρετήσει προσωπικά τους άνδρες του και να τους ευχηθεί ταχεία ανάρρωση. Παρά τα τραύματά τους, όλοι διατηρούσαν υψηλό ηθικό. Σύμφωνα με την αφήγηση του Τούμπα, το μόνο που ζητούσαν ήταν να επιστρέψουν το συντομότερο στον ΑΔΡΙΑ και να συνεχίσουν να πολεμούν.
Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο νεότερος του πληρώματος, ο Αντωνίου. Ξαπλωμένος στο φορείο, με εμφανή τα σημάδια της μεγάλης αιμορραγίας, κοίταξε τον κυβερνήτη του όταν εκείνος έσκυψε πάνω του. Ο Τούμπας χάιδεψε τα μαλλιά του και τον ευχαρίστησε για το θάρρος και την προσφορά του στη μάχη. Τότε ο δεκαεννιάχρονος ναύτης είπε μια φράση που έμεινε ανεξίτηλη στη μνήμη όσων την άκουσαν: «Κύριε Κυβερνήτα, να με ξαναπάρετε στο καράβι. Και με ένα πόδι μπορώ να είμαι σκοπευτής.»
Ο Τούμπας, βαθιά συγκινημένος, έσκυψε και τον φίλησε στο μέτωπο. Κανείς από τους δύο δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι αυτός θα ήταν ο τελευταίος τους αποχαιρετισμός.
Το μικρό αποβατικό απομακρύνθηκε από τον ΑΔΡΙΑ με προορισμό το μόλο όπου τους περίμενε ένα φορτηγό για να τους μεταφέρει στο βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο της Αυγούστας.
Για τους περισσότερους από τους τραυματίες το ταξίδι αυτό ήταν η αρχή της ανάρρωσης. Για τον Αντώνη Αντωνίου θα ήταν το τελευταίο ταξίδι της ζωής του.
- Στο βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο της Αυγούστας
Το μικρό αποβατικό έφθασε λίγο αργότερα στην προκυμαία της Αυγούστας. Από εκεί οι τραυματίες μεταφέρθηκαν με στρατιωτικό όχημα στο βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο εκστρατείας που είχε εγκατασταθεί για να εξυπηρετεί τις ανάγκες της συμμαχικής απόβασης στη Σικελία.
Ο Αντώνης Αντωνίου μεταφέρθηκε αμέσως στο χειρουργείο. Η κατάσταση της υγείας του ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη. Η μεγάλη απώλεια αίματος από τον ακρωτηριασμό του δεξιού ποδιού του δεν άφηνε πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Οι Βρετανοί στρατιωτικοί ιατροί κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για να τον σώσουν. Υποβλήθηκε σε επανειλημμένες μεταγγίσεις αίματος.
Ο Αζορίας παρέμεινε δίπλα του όσο του επετράπη. Στη συνέχεια βγήκε από το χειρουργείο και περίμενε με αγωνία έξω από την αίθουσα.
Παρά τις τρεις μεταγγίσεις που πραγματοποιήθηκαν και τις προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού, ο οργανισμός του δεν άντεξε. Λίγη ώρα αργότερα, ένας Βρετανός στρατιωτικός ιατρός πλησίασε τον Αζορία και του ανακοίνωσε ότι η προσπάθεια είχε αποτύχει. Ο Αντώνης Αντωνίου είχε υποκύψει στα τραύματά του.
Ήταν μόλις δεκαεννιά ετών.
Για το πλήρωμα του ΑΔΡΙΑ ήταν ο πρώτος νεκρός της ναυμαχίας. Για τον Αζορία ήταν ο άνθρωπος που είχε αναλάβει, με διαταγή του κυβερνήτη του, να συνοδεύσει μέχρι να σωθεί. Αντί γι’ αυτό, βρέθηκε μόνος σε μια ξένη χώρα να πρέπει να εκπληρώσει ένα πολύ βαρύτερο καθήκον.
Χωρίς να περιμένει οδηγίες, πήρε στην αγκαλιά του τη σορό του νεαρού συμπολεμιστή του και τη μετέφερε έξω από το νοσοκομείο. Εκεί συνάντησε μια ομάδα περίπου δέκα Πακιστανών στρατιωτών του Βρετανικού Στρατού που αποτελούσαν τη φρουρά του νοσοκομείου. Καθώς μπορούσε να συνεννοηθεί μαζί τους στα Αραβικά, τους εξήγησε τι είχε συμβεί και τους ζήτησε να τον βοηθήσουν προκειμένου να προσφέρει στον Αντωνίου μια αξιοπρεπή ταφή.
Ο Αζορίας είχε ακόμη μαζί του λίγες χρυσές λίρες. Του τις είχε δώσει ο πατέρας του στην Αλεξάνδρεια, όταν κατατάχθηκε στο Βασιλικό Ελληνικό Ναυτικό, λέγοντάς του να τις κρατήσει για ώρα ανάγκης. Εκείνη τη στιγμή, οι λίρες που ο πατέρας του είχε δώσει στον γιο του, χρησιμοποιήθηκαν για έναν διαφορετικό σκοπό: Να εξασφαλίσουν μια αξιοπρεπή ταφή σε έναν Έλληνα συμπολεμιστή που δεν θα επέστρεφε ποτέ στην πατρίδα του.
Ο νεαρός τηλεγραφητής θεώρησε πως δεν υπήρχε μεγαλύτερη ανάγκη από το να μη μείνει άταφος ο συμπολεμιστής του. Προσέφερε μία από τις χρυσές λίρες στους Πακιστανούς στρατιώτες, οι οποίοι δέχθηκαν αμέσως να τον βοηθήσουν.
Μαζί ανέβηκαν σε ένα οικόπεδο, λίγο ψηλότερα από το νοσοκομείο. Κάτω από μια αμυγδαλιά άνοιξαν έναν πρόχειρο λάκκο. Εκεί εναπόθεσαν με σεβασμό τον Αντώνη Αντωνίου.
Όταν όλα είχαν τελειώσει, ο Αζορίας έκοψε δύο μικρά κλαδιά, τα έδεσε σε σχήμα σταυρού και τα στερέωσε στο χώμα. Πάνω τους κρέμασε μια πρόχειρη πινακίδα, όπου έγραψε το όνομα του νεαρού ναύτη.
Σε εκείνη τη γωνιά της Σικελίας, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το Αγκίστρι, βρισκόταν πλέον ο πρώτος και μοναδικός τάφος ενός Έλληνα ναύτη που έπεσε στη ναυμαχία της Αυγούστας.
Ο Αζορίας στάθηκε για λίγα λεπτά μπροστά στον πρόχειρο σταυρό. Γονάτισε, έκανε τον σταυρό του, είπε μια προσευχή και, αφού αποχαιρέτησε σιωπηλά τον φίλο και συμπολεμιστή του Αντώνη Αντωνίου, επέστρεψε στο νοσοκομείο, όπου περίμενε να ολοκληρωθεί η περιποίηση των υπόλοιπων τραυματιών. Περίπου μία ώρα αργότερα, επιβιβάστηκαν πάλι στο στρατιωτικό φορτηγό που τους μετέφερε στο λιμάνι και από εκεί επέστρεψαν στον ΑΔΡΙΑ.
Όλοι γύρισαν πίσω. Μόνον ο Αντώνης Αντωνίου έμεινε για πάντα στην Αυγούστα.
- Η μνήμη δεν χάθηκε ποτέ
Ο πρόχειρος εκείνος τάφος, κάτω από την αμυγδαλιά, λίγο ψηλότερα από το βρετανικό στρατιωτικό νοσοκομείο της Αυγούστας, ήταν το τελευταίο καταφύγιο του δεκαεννιάχρονου Αντώνη Αντωνίου. Ο πόλεμος συνεχιζόταν και κανείς δεν μπορούσε τότε να γνωρίζει ποια θα ήταν η τύχη του πρόχειρου εκείνου μνήματος. Οι συμπολεμιστές του επέστρεψαν στον ΑΔΡΙΑ, συνέχισαν τον αγώνα και λίγους μήνες αργότερα το πλοίο θα έγραφε μία ακόμη λαμπρή σελίδα στην ιστορία του, επιστρέφοντας ακρωτηριασμένο στην Αλεξάνδρεια μετά την πρόσκρουσή του σε νάρκη.
Όμως ο Αντωνίου δεν ξεχάστηκε ποτέ.
Ο άνθρωπος που τον είχε συνοδεύσει στις τελευταίες στιγμές της ζωής του, ο Δίοπος τηλεγραφητής Μέτων Αζορίας, κράτησε μέσα του ζωντανή τη μνήμη εκείνης της ημέρας για περισσότερο από μισό αιώνα.
Το 2000, ύστερα από πρωτοβουλία ενός ναύτη του ΑΔΡΙΑ, του Δημήτρη Μαλτέζου από την Αίγινα, ο Αζορίας που είχε πλέον εγκατασταθεί στην Ελλάδα ξανασυναντήθηκαν. Ο Μαλτέζος, που διατηρούσε στενούς δεσμούς με τις αδελφές του Αντωνίου, θεώρησε πως είχε έρθει η ώρα να ακουστεί από τον μοναδικό αυτόπτη μάρτυρα η αλήθεια για τις τελευταίες ώρες του «Αντωνάκη».
Οι δυο παλιοί συμπολεμιστές πέρασαν μαζί από την Αίγινα στο Αγκίστρι.
Οι κάτοικοι του νησιού τούς υποδέχθηκαν με συγκίνηση και αγάπη.
Σε μια μεγάλη εκδήλωση μνήμης προς τιμήν του Αντωνίου, ο Αζορίας αφηγήθηκε για πρώτη φορά στους συγγενείς και στους συμπατριώτες του νεαρού ναύτη, όσα είχε ζήσει εκείνο το πρωινό της 21ης Ιουλίου 1943. Περιέγραψε τη μάχη, τη μεταφορά στο νοσοκομείο, την αγωνιώδη προσπάθεια των Βρετανών ιατρών να τον σώσουν, τις τρείς μεταγγίσεις αίματος που του έγιναν, τον θάνατό του και την πρόχειρη ταφή κάτω από την αμυγδαλιά της Αυγούστας.
Για την οικογένεια του Αντωνίου, αλλά και για ολόκληρο το Αγκίστρι, ήταν σαν να επέστρεφε ύστερα από πενήντα επτά χρόνια ένα μικρό κομμάτι του ανθρώπου τους.
Όχι το σώμα του, αλλά η τελευταία μαρτυρία εκείνου που στάθηκε δίπλα του μέχρι το τέλος.
Η ιστορία του Αντώνη Αντωνίου δεν τελειώνει με το τέλος αυτού του άρθρου. Αντίθετα, αποτελεί την αφετηρία μιας ευρύτερης ιστορικής έρευνας. Σήμερα, για πρώτη φορά, ελληνικές, βρετανικές, γερμανικές και ιταλικές πηγές εξετάζονται παράλληλα, με στόχο να αποκατασταθεί με ακρίβεια η εικόνα της ναυμαχίας και, κυρίως, να εντοπισθεί ο τόπος όπου αναπαύεται ο νεότερος ίσως ναύτης του ΑΔΡΙΑ.
Επίλογος
Η ομάδα περιπολίας υπό τον Αντιπλοίαρχο Ιωάννη Τούμπα πέτυχε τον αντικειμενικό σκοπό της.
Η νυχτερινή συμπλοκή των δύο αντιτορπιλικών (ΑΔΡΙΑΣ – HMS QUANTOCK) με τις τέσσερις ιταλικές τορπιλακάτους της 5ης Μοίρας Τορπιλακάτων (MS 21, 51, 53 και 66), τη νύχτα 20/21 Ιουλίου 1943 ήταν, παρά τις σοβαρές απώλειες και ζημιές, μία επιτυχημένη συμμαχική επιχείρηση που συνέβαλε άμεσα στην ασφάλεια του συμμαχικού αγκυροβολίου της Αυγούστας σε μία από τις κρισιμότερες φάσεις της εκστρατείας της Σικελίας (Operation Husky).
Στον λιμένα της Αυγούστας και στον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο, βρίσκονταν συγκεντρωμένα δεκάδες μεταγωγικά, αποβατικά, δεξαμενόπλοια και πολεμικά πλοία που εξασφάλιζαν τη συνεχή υποστήριξη των συμμαχικών στρατευμάτων τα οποία προέλαυναν από το νότο προς την Κατάνια και τη Μεσσήνη.
Ο Δίοπος Αντώνης Αντωνίου, ο σκοπευτής του «πομ-πομ» του ΑΔΡΙΑΣ, δεν πρόλαβε να επιστρέψει ποτέ στον τόπο όπου γεννήθηκε. Η μοίρα θέλησε να αφήσει την τελευταία του πνοή στη Σικελία, λίγες μόλις ώρες μετά τη νικηφόρα ναυμαχία του ΑΔΡΙΑ με τις εχθρικές τορπιλακάτους.
Η ιστορία του, όμως, δεν είναι μόνο η ιστορία ενός νέου που έπεσε εκτελώντας το καθήκον του.
Είναι και η ιστορία των δεσμών που γεννά ο πόλεμος.
Του κυβερνήτη Ιωάννη Τούμπα, που έσκυψε και φίλησε στο μέτωπο τον τραυματισμένο ναύτη του.
Του στρατιωτικού ιατρού Ιωάννη Πατεράκη, που έκανε ό,τι μπορούσε για να τον κρατήσει στη ζωή.
Του συμπολεμιστή του Μέτωνα Αζορία, που δεν τον εγκατέλειψε ούτε μετά τον θάνατό του.
Των Πακιστανών στρατιωτών που βοήθησαν να βρεθεί μια γωνιά γης για να αναπαυθεί με αξιοπρέπεια ένας άγνωστος Έλληνας ναύτης.
Και, τέλος, των ανθρώπων του Αγκιστρίου που, δεκαετίες αργότερα, κράτησαν ζωντανή τη μνήμη του.
Σήμερα, περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά, ο τόπος όπου αναπαύονται τα οστά του Αντωνίου, εξακολουθεί να αναζητείται από τον Δήμο Αγκιστρίου.
Η προσπάθεια αυτή δεν αποτελεί μόνο ιστορική έρευνα. Είναι μια οφειλή τιμής απέναντι σε έναν νέο άνθρωπο που πρόσφερε τη ζωή του για την ελευθερία και απέναντι σε όλους εκείνους που κράτησαν άσβεστη τη μνήμη του.
Ίσως κάποτε ο πρόχειρος εκείνος σταυρός από δύο κλαδιά, που έστησε με τρεμάμενα χέρια ο Μιχάλης Αζορίας κάτω από μια αμυγδαλιά στην Αυγούστα, να μη σώζεται πια.
Η μνήμη όμως σώζεται.
Και όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που θα αναζητούν την αλήθεια και θα αφηγούνται την ιστορία του Αντώνη Αντωνίου, ο νεαρός ναύτης από το Αγκίστρι θα εξακολουθεί να βρίσκεται στο προσκλητήριο των ηρώων του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.
Βασικές πηγές και βιβλιογραφία
Το άρθρο βασίζεται σε ελληνικές, βρετανικές, γερμανικές και ιταλικές πρωτογενείς πηγές, καθώς και σε ανέκδοτη μαρτυρία του Διόπου Τηλεγραφητή Μιχάλη Αζορία, η οποία αξιοποιείται για πρώτη φορά στο πλαίσιο της παρούσας ιστορικής έρευνας.
- British National Archives – Mediterranean War Diaries, July 1943
- Marina Militare – Ufficio Storico, επίσημα ιστορικά στοιχεία για την 5ª Flottiglia Motosiluranti και τον Curzio Castagnacci.
- Αναφορά Δράσης Α/Τ ΑΔΡΙΑΣ, 21 Ιουλίου 1943.
- Γερμανικές επιχειρησιακές αναφορές για τη ναυμαχία της 20ής/21ης Ιουλίου 1943.
- Δημητρακόπουλος Αναστάσιος, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Οι πολεμιστές του ναυτικού θυμούνται, τόμος Α, Αθήνα 2011
- Πολεμικό Ημερολόγιο Α/Τ ΑΔΡΙΑΣ, Ιούλιος 1943.
- Προσωπική μαρτυρία Διόπου Τηλεγραφητή Μιχάλη Αζορία για τις τελευταίες ώρες του Διόπου Αντωνίου.
- Τούμπας Ιωάννης, Εχθρός εν όψει, Ελληνικές εκδόσεις, Αθήνα, 1987
| φωτογραφίες του άρθρου – λεζάντα- πηγή | ||
| 1 | Χάρτης της απόβασης του συμμαχικού στρατού στη Σικελία, στις 10 Ιουλίου 1943, στο πλαίσιο της Επιχείρησης Husky. Φαίνονται οι θέσεις των αντιπάλων δυνάμεων από 12 Ιουλίου έως 17 Αυγούστου 1943. | https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_operation_husky_landing.svg |
| 2 | Ο Αντιπλοίαρχος Ιωάν. Τούμπας στο πρόστεγο του Α/Τ Αδρίας | Βιβλίο «Εχθρός εν όψει» του Ι. Τούμπα, 1987 |
| 3 | Το αντιτορπιλικό Αδρίας (L67) | Βιβλίο Αν. Δημητρακόπουλου «Β΄ΠΠ: Οι πολεμιστές του Ναυτικού θυμούνται» σελ.93 |
| 4 | Σήμα για αποστολή περιπολίας | Από το πολεμικό ημερολόγιο 997η ημέρα του Πολέμου, Τετάρτη 21 Ιουλίου 1943 (ΥΙΝ) |
| 5 | Το πυροβόλο πομ-πομ του Αδρίας | Σύνθεση συγγραφέα σε φωτογραφία μοντέλου πλοίου |
| 6 | 0 ναύτης Μέλτων Αζορίας | Βιβλίο Αν. Δημητρακόπουλου «Β΄ΠΠ: Οι πολεμιστές του Ναυτικού θυμούνται» σελ.94 |
| 7 | Το αντιτορπιλικό Αδρίας με χρώματα παραλλαγής | Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού |
| 8 | Πίνακας συγχαρητηρίων σημάτων | Σύνθεση συγγραφέα με υλικό από το βιβλίο «Εχθρός εν όψει» σελ 321-322 |
| 9 | Ο Αρχηγός Στόλου, Υποναύαρχος Ιωάννης Τούμπας | Βιβλίο Αν. Δημητρακόπουλου «Β΄ΠΠ: Οι πολεμιστές του Ναυτικού θυμούνται» σελ.97 |
