Η Ελλάδα φαίνεται ότι έχει βρει την «απάντηση», με εθνικούς και κοινοτικούς πόρους 68 δισ. ευρώ, για τις δημόσιες επενδύσεις μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, την ώρα που οι εταίροι μας στην Ε.Ε., αλλά και οι διεθνείς οργανισμοί, προβλέπουν πτώση των επενδύσεων από το 2027.
Η Ελλάδα, ελλείψει των νέων χρηματοδοτικών πλαισίων που έχει σήμερα στη διάθεσή της, αποτύπωσε την εξέλιξη των δημοσίων επενδύσεων στον τελευταίο πολυετή δημοσιονομικό προγραμματισμό 2026-2030, τον οποίο δημοσιοποίησε τον περασμένο Νοέμβριο, όπου όντως καταγράφεται πτώση επενδύσεων.
Συγκεκριμένα, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) από τα 16,7 δισ. ευρώ το 2026 πέφτει στα 10,6 δισ. ευρώ το 2027, στα 11,9 δισ. το 2028, στα 13 δισ. ευρώ το 2029 και στα 14,2 δισ. ευρώ το 2030.
Ωστόσο, ο χρόνος από τη δημοσιοποίηση του πολυετούς προγραμματισμού μέχρι και σήμερα ήταν αρκετά πυκνός. Στο μεσοδιάστημα έχουν βρεθεί πολλές νέες πηγές, οι οποίες μπορούν να διατηρήσουν το ΠΔΕ κοντά στα φετινά επίπεδα και τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, τίποτα δεν θα γίνει από μόνο του. Χρειάζονται ταχύτητα και συντονισμός για να ωριμάσουν και να ενταχθούν νέα έργα, τα οποία θα υλοποιηθούν στο χρονοδιάγραμμά τους.
Ρήτρα Διαφυγής για την Ενέργεια
Μία ανέλπιστη ευκαιρία ήρθε με τη δυνατότητα για ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, ζήτησε την επέκταση της ρήτρας διαφυγής -εκτός από τις αμυντικές δαπάνες- και στην ενέργεια για επενδύσεις 1 δισ. ευρώ τη διετία 2027-2028, οι οποίες θα χρηματοδοτηθούν με εθνικούς πόρους. Τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν θα πρέπει να αποφασιστούν μέσα στο φθινόπωρο. Μάλιστα, τα έργα που θα επιλεγούν θα πρέπει να στοχεύουν στις ενεργειακές κρίσεις όπως αυτές που αντιμετωπίζουμε αυτή την περίοδο.
Νέα Ενεργειακά Ταμεία
Δεύτερη πηγή συγχρηματοδοτούμενων επενδύσεων θα είναι τα τρία νέα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. που ανακοινώθηκαν πριν από τέσσερις μήνες από τα οποία η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει νέους πόρους ύψους 8 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το Ταμείο Κλιματικής Κρίσης απ’ όπου εξασφαλίσαμε 5,2 δισ. ευρώ, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού απ’ όπου θα λάβουμε 1,7 δισ. ευρώ και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών απ’ όπου θα πάρουμε 1,2 δισ. ευρώ. Τα κονδύλια αυτά αναμένεται να οδηγήσουν σε επενδύσεις συνολικού ύψους 10 δισ. ευρώ.
Υπενθυμίζεται ότι το σχετικό νομοσχέδιο για την κατανομή των πόρων ύψους 4,7 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο βρίσκεται στον δρόμο για τη Βουλή. Οι δράσεις του οργανώνονται σε τρεις βασικούς πυλώνες: κτίρια, μεταφορές, άμεση εισοδηματική στήριξη. Στοχεύουν στην άρση κοινωνικών και περιφερειακών ανισοτήτων, με έμφαση σε ευάλωτες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία και οι μονογονεϊκές οικογένειες. Δυνητικά ωφελούμενοι του νέου ταμείου είναι 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 75 χιλ. πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030
Μία ακόμη πηγή για το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων θα είναι το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης το οποίο θα δημιουργήσει πρόσθετες επενδύσεις 23 δισ. ευρώ στην 5ετία με αμιγώς εθνικούς πόρους.
Το συγκεκριμένο πρόγραμμα ενισχύθηκε με 2,5 δισ. ευρώ μέσω της μόνιμης ετήσιας αύξησης του ΠΔΕ κατά 500 εκατ. ευρώ για τα επόμενα χρόνια. Από αυτό η οικονομία έχει να υπολογίζει σε πρόσθετες ετήσιες επενδύσεις περίπου 2-2,5 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα 5 χρόνια.
ΕΣΠΑ 2021-2027
Πυλώνας για τις δημόσιες επενδύσεις μέχρι και το 2030 παραμένει το ΕΣΠΑ 2021-2027, το οποίο μετά την ολοκλήρωση του ΤΑΑ θα αρχίσει να επιταχύνεται. Από τους ήδη θεσμοθετημένους κοινοτικούς πόρους των 26 δισ. ευρώ για την Ελλάδα έχουν απορροφηθεί μέχρι τώρα 7 δισ. ευρώ σε έργα και δράσεις και απομένουν πλέον να απορροφηθούν άλλα 19 εκατ. ευρώ. Συγκεκριμένα, το 2027 θα πρέπει να απορροφηθούν πόροι ύψους 6,35 δισ. ευρώ, το 2028 θα απορροφηθούν 6,85 δισ. και το 2029 7,7 δισ. ευρώ.
Νέα ώθηση δίνει η ολοκλήρωση της ανακατεύθυνσης πόρων συνολικού ύψους 2,13 δισ. ευρώ στους τέσσερις τομείς στους οποίους δίνει προτεραιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (προσιτή στέγη, διαχείριση υδάτων, υποδομές διπλής χρήσης και καινοτομία) που εγκρίθηκε πρόσφατα. Μάλιστα, η έγκριση έφερε πρόωρα στα δημόσια ταμεία προκαταβολή ύψους 650 εκατ. ευρώ και παράταση ολοκλήρωσης των νέων έργων του προγράμματος μέχρι και το 2030. Νέα προγράμματα, όπως το «Ανακαινίζω», η χρηματοδότηση υποδομών που θα χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές επιχειρήσεις και τα νέα ψηφιακά έργα που θα ενταχθούν στο τρέχον ΕΣΠΑ με την έγκριση της ενδιάμεσης αναθεώρησης του προγράμματος, εκτιμάται ότι θα βοηθήσουν στην ταχύτερη αξιοποίηση των πόρων.
Το επόμενο ΕΣΠΑ
Το επόμενο χρηματοδοτικό εργαλείο που αναμένει η Ελλάδα είναι το επόμενο ΕΣΠΑ, δηλαδή το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, το οποίο, σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα φτάσει τα 26 δισ. ευρώ, δηλαδή όσο περίπου είναι και το τρέχον πρόγραμμα.
Ωστόσο, κρίσιμο σημείο σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν είναι ότι θα πρέπει τα κονδύλια του Ταμείου Συνοχής να παραμείνουν διακριτά από τα κονδύλια των αγροτικών επιδοτήσεων. Τούτο, με δεδομένο ότι η συγχώνευση των δύο κρίσιμων αυτών χρηματοδοτήσεων ενέχει κινδύνους για περιορισμούς των διαθέσιμων πόρων με δεδομένες και τις νέες προτεραιότητες που τίθενται πια σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως ο τομέας της άμυνας και της ψηφιακής μετάβασης.
Προς το παρόν, όλα είναι ακόμη υπό διαπραγμάτευση και η συμφωνία είναι πιθανό να κλείσει επί ελληνικής προεδρίας, το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Οι διαπραγματεύσεις έχουν μόλις ξεκινήσει και το κρίσιμο θέμα σε αυτό το χρονικό σημείο για την ελληνική πλευρά θα είναι η διατήρηση των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής στα σημερινά επίπεδα, αφού υπάρχουν ιδέες για μείωση, με στόχο να αυξηθούν τα κονδύλια για την ψηφιακή μετάβαση, την έρευνα και την άμυνα.
Οι «ουρές» του ΤΑΑ
Η Ελλάδα θα συνεχίσει να ευεργετείται από περίπου 10 δισ. ευρώ τα οποία αποτελούν υπόλοιπα των χαμηλότοκων δανείων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που δεν έχουν ακόμη εκταμιευτεί. Ωστόσο, τα δάνεια αυτά αναμένεται να μετασχηματιστούν σε επενδύσεις ύψους άνω των 20 δισ. ευρώ μέχρι και το τέλος του 2029. Τα 8 δισ. ευρώ από τα δάνεια τα έχουν πάρει μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις από τις εμπορικές τράπεζες και τα 2 δισ. θα δοθούν σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, με τη μεσολάβηση και της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.
